Khu Vườn Nhật Bản Japanese Garden tại Portland là tuyệt tác kiến trúc đương đại của Kengo Kuma, tái hiện tinh thần monozukuri – nơi kiến trúc “chìm” vào thiên nhiên, hòa quyện truyền thống Nhật Bản với cảnh quan Tây Bắc Thái Bình Dương. Hoàn thành năm 2017 với kinh phí 33.5 triệu USD, Cultural Village mở rộng 3.4 mẫu đất trên đồi rừng thông Douglas, thu hút hàng triệu du khách tìm sự tĩnh lặng giữa mưa Portland và núi Hood tuyết trắng, với thiết bị INAX/DXV nâng tầm vệ sinh văn hóa.
Lịch sử phát triển và ý tưởng thiết kế cốt lõi của dự án khu vườn Nhật Bản
Khu vườn Nhật Bản – Portland Japanese Garden do Takuma Tono sáng tạo từ 1960s trên 12 hecta đồi núi, lấy cảm hứng satoyama – làng núi Nhật yên bình, trở thành vườn Nhật chân thực nhất ngoài Nhật Bản. Lượng khách tăng vọt đòi hỏi mở rộng, Kuma được mời năm 2017 làm dự án công cộng Mỹ đầu tiên, tạo “làng văn hóa” (Cultural Village) theo monzenmachi – thị trấn cổng dẫn vào đền chùa, dòng chảy hành hương từ đô thị lên thiêng liêng.
Ý tưởng “Power of Nature” nhấn mạnh hòa hợp: kiến trúc khiêm nhường trước rừng cổ thụ, nước – đá tượng trưng dòng chảy cuộc sống (nagare) và sức mạnh vĩnh cửu (gunso). Hợp tác Sadafumi Uchiyama, dự án đạt LEED Platinum, biến mưa Portland thành tài nguyên, minh chứng “phòng trà tốt nhất nằm trong vườn”.
Phân tích bố cục không gian chi tiết của khu vườn Nhật Bản
Bố cục của khu vườn Nhật Bản theo ganko plan (đàn ngỗng bay): 4 khối quanh plaza 1.500m² mở ra vườn cũ 1960s.
- Ticketing Pavilion: Nổi trên ao bậc thang thu nước mưa, cổng thấp tượng trưng dòng chảy.
- Umami Café: Lơ lửng khe núi, hiên sâu ngắm suối nhân tạo.
- Village House: Hành chính-gallery với tường đá khô Kyoto.
- Garden House & Learning Center: Studio vườn, lớp học “chìm” đỉnh đồi, chiều cao giới hạn 12m.
Cửa kính shoji trượt mở 100%, biên giới xốp để “vườn xuyên kiến trúc”; phân cấp độ cao từ thấp (pavilion) đến cao (đồi), tăng 50% dung lượng mà giữ mật độ thấp, tạo hành trình pilgrimage.
Ý nghĩa biểu tượng nước, đá và hòa quyện cảnh quan trong khu vườn Nhật Bản
- Nước (nagare): Ao bậc thang pavilion, suối Café, giếng địa nhiệt – lọc tự nhiên, điều hòa, nhắc mujo (vô thường).
- Đá (gunso): Tường gác không vữa thế hệ 15 Kyoto tại Village House, granite mờ khối lập phương, gỗ hạt dẻ rìu lưỡi vòm cổng – vững chãi giữa rừng ẩm.
- Kuma dùng subtractive architecture: “Đào” vào đồi, mái zig-zag phủ cỏ hòa gió; chia quy mô con người thay khối hộp; gỗ Douglas fir nội thất, cedar ngoại thất, nhôm ngọc trai “modern wabi-sabi” – vườn cũ-mới liền mạch như một hơi thở.
Kỹ thuật quản lý nước và vật liệu chống ẩm
- Quản lý nước: Thu 100% mưa qua mái 15.000 sq ft, bio-swale lọc, bể 50.000 gallon tái tưới/xả WC (DXV SpaLet AT-200: 1.32/0.92 GPF); giếng 400 feet sâu 55°F ổn định HVAC, giảm 40% năng lượng; nước xám lọc ferns-salal.
- Vật liệu mái: Composite ngói xanh + nhôm ngọc trai dày 4 inch chống thấm kép, mái xanh sedum -30°F đến 120°F; hiên 10 feet che tường, thoát nước blade-thin eaves thành thác thẩm mỹ.
- Chống ẩm: Tường cedar thông gió kép, sàn post-tension bê tông; men Hyper Clean INAX/DXV phòng tắm; hút ẩm địa nhiệt cảm biến – 5 năm không hỏng.
Tích hợp công nghệ INAX/DXV và tiện ích trải nghiệm
- DXV SpaLet AT-200 (LIXIL/INAX) tại phòng tắm: bidet tích hợp tự động nắp sưởi, rửa đôi massage, khử mùi, Power Stream xoáy kép, Hyper Clean chống mốc – “khiêm nhường nhưng độc lập” theo Kuma.
- Tiện ích: Café ngắm khe, studio vườn, Learning Center gallery-thư viện; plaza workshop trà đạo, nghệ thuật – du khách từ vé ao nước đến lớp học rừng thông. Architectural Record khen: “Đánh bóng những gì đã có, chịu mưa Portland”.
Bài học cho kiến trúc Việt Nam và triển vọng
Dự án truyền cảm hứng resort Hội An/Huế: monzenmachi chống bão mái zig-zag, LEED thu mưa, INAX Aqua Ceramic/DXV bidet khu văn hóa xanh – cân bằng truyền thống-hiện đại. Cultural Village khẳng định: kiến trúc vĩ đại ở khiêm nhường, công nghệ nâng trải nghiệm không phô trương, minh chứng Kuma “làm mới truyền thống” hoàn hảo.
